RAPOR-4-HAKEM MÜESSESESİ

TAKDİM

Hakem müessesesi, özü itibariyle resmi müessese olmayıp, içtimai müessese mahiyetindedir. Halkın, kendi ihtilaflarını kendinin halletmesini mümkün kılan bu müessese, aynı zamanda halk tarafından kurulan bir içtimai müessese çeşididir. Halkın ihtilaflarını halletmek için devlete ve hukuka ihtiyaç duymadan kendi arasında meseleyi çözme iradesinin müesseseleşmiş halidir. Hakem müesseselerinde insanların aradığı kıymet, umumiyetle adalet değil, sulh olmak, helalleşmektir.
*
Hakem müesseseleri, hukuk değil, ahlak müesseseleridir. İhtilafları, hukuka (mahkemeye) müracaat etmeden, karşılıklı rızaya (yani ahlaka) dayalı şekilde halledebilmenin müessesesidir.
*
Ahlaki mahiyet taşıyan Hakem Müessesesi, her zaman hakların tespit ve tevziini yapmak çabasına girmez, bazen de tarafların ahlak temelli feragat ve fedakarlığa dayalı rızai anlaşmalarını temin eder. İhtilafların halli her zaman hakların tespit ve tevziine dayalı olarak gerçekleştirilemz, taraflardan birisi mükellefiyetini yerine getirmekten aciz hale gelmiş olabilir. Bu ihtimallerde ahlak, taraflara feragat ve fedakarlık tavsiye etmektedir. Hakem müessesesi, tarafların kudret ve acziyetini de tespit ederek, istismar edilmesini engeller ve taraflara mevcut imkanlar içinde bir mutabakata varmasını teklif eder. Tarafların bu teklif metni üzerinde anlaşmaları halinde mutabakat zaptı hazırlanır ve ihtilaf intaç edilir.

*
Hakem müesseseleri, hukuk mercii değil, ahlaki müracaat merciidir. Hakem müesseseleri, hukuki karar vermek ve adalet dağıtmak yerine, insanların ihtilaflarını hukuka ve adalete ihtiyaç duymadan halletmek için ihdas edilmiştir.
İhtilafın çıkmasını engellemek kabil olmayabilir ama ihtilafın husumete dönmesini engellemek mümkündür. Edep, takva ve asalet, ihtilafı kaynağında boğan bir ahlaki derinliktir ve bu millet kadimden beri bu hususiyetlere sahiptir. İhtilafı kaynağında boğacak şahsiyet terkibi ve cemiyet nizamı kurmak mühim menzillerden biri olsa da, öyle ya da böyle çıkacak olan ihtilafların husumete tahvil edilmeden halli için gerekli tedbirlerin alınması, müesseselerin ihdas edilmesi şarttır.
İhtilaf öyle ya da böyle çıkabilir. Milletin her ferdinin aynı ahlaki kıvama sahip olması beklenmez, kaldı ki sürekli bir ahlaki erozyonun yaşandığı günümüzde meseleler zorlaşmıştır. Öyleyse ihtilafları insani çerçevede tutacak, husumete sıçramasına fırsat vermeyecek, husumetten sonra düşmanlığa kadar yol bulmasını engelleyecek müesseselere ihtiyacımız var.
*
Hakem müessesesi, hem ihtilafı halledecek, hem de ihtilafın husumete dönüşmesine fırsat vermeyecek bariyerlerdir. Hakem müessesesinde meseleler ahlaki çerçevede ele alınıp muhakeme edileceği için, sadece hukuk kaidelerinin tatbiki ile iktifa edilmeyecek, tarafların feragat ve fedakarlık ahlakı da dahil olacaktır. Mühim olan nokta tarafların rızasının olmasıdır.
Tarafların haklarından daha mühim olan husus, rızalarıdır. Mahkemede hukuk marifetiyle hakkını alan bir kişi, hakkını almak için uğraşmak zorunda kaldığı için karşı taraftan razı olmasa, hakkını almasına rağmen husumet devam edebilmektedir. Hakem müessesesinde, tarafların haklarından önce, rızaları üzerine bir çalışma yapılır, rızalarını temin edecek bir hal çaresi aranır, böylece birbirine karşı husumet beslemelerinin önüne geçilir.
Hukuk ve mahkeme, alacaklının alacağını tespit edip bırakır. Borçlunun mali durumunun zayıf olması mahkemeyi alakadar etmez. Oysa ahlak ve hakem müessesesinde tarafların talepleri, aynı zamanda karşı tarafın mevcut durumuyla birlikte ele alınabilir. Mesela borçlunun mali durumu zayıfsa ve ödeme gücüne sahip değilse, alacaklının feragat etmesi veya mehil vermesi gibi ahlaki mesuliyetler de devreye girer ve karşılıklı olarak helalleşmeyi esas alan, karşılıklı olarak birbirine beddua değil dua etmeyi temel alan bir muhakeme yürütülebilir.
Hak sahibinin hakkını, karşı taraftan almak her zaman mümkün olmaz. Davalı veya borçlu tarafın mali durumunun zayıflaması, iflas etmesi gibi durumlar karşısında hak tahsil edilemediği için adalet tahakkuk etmez. Bu durumda hukukun yapacağı fazla bir şey yoktur. Mesele sadece hukuki çerçevede ele alınırsa, sahibine teslim edilemeyen hak, ihtilafın devam edeceğini ve hatta husumet kaynağı haline geleceğini gösterir. Hakkın, sahibine teslim edilememe ihtimalinin sayısı arttıkça, cemiyetin nizami altyapısı çöker. Hukuk, hakkın sahibini tespit eder ve karşı taraftan alınıp verilmesini karara bağlar, bunun fiilen mümkün olmaması halinde ise adalet gerçekleşmiş olmaz. Bu sebepledir ki, sadece hukuk üzerine kurulu nizam ve cemiyetin ömrü uzun olmaz.
*
Ahlaki-içtimai müesseseler muhakkak ki hakem müessesesinden ibaret değildir. Hakem müessesesinin ehemmiyeti, ihtilaf haline gelmiş meselelerin derinleşmesine fırsat vermeden, husumete dönüşmesine imkan tanımadan hal çaresi üretilen merci olmasıdır. Ülkede hakem müesseselerinin dışında sayısız ahlaki müessese olmalıdır.
*
Hakem Müessesesinin her çeşidiyle kuruluş süreçleri planlanması ve eğitim programları dosyaları, Medeniyet Akademisi tarafından hazırlanmıştır.
Hakem Müessesesi, “Medeniyet Şehri” projemizin dosyalarından (tekliflerinden) birisidir. Medeniyet Şehri fikriyatına uygun ve o fikriyata dahil birçok ahlaki-içtimai kuruluşla muvafık durumdadır. Medeniyet Şehri fikriyatına dahil müesseselerin, bu fikriyattan müstakil olarak ve tek tek uygulanması, elde edilmesi hedeflenen birçok faydaya mani olur.

*****************************************************************************

FİHRİST

TAKDİM

A-FİKRİYAT
A-1-Hakem Müessesesi nedir?
A-2-İçtimai gereklilik
A-2-1-İhtiyaç
A-2-2-Lüzum
A-3-Faydaları
A-3-1-Ruhi faydaları
A-3-2-İçtimai faydaları
A-3-3-İktisadi faydaları
A-3-4-Siyasi faydaları
A-3-5-Medeni faydaları
A-4-Bu tür müesseseler neden kurulamıyor?
A-4-1-Zihni işgalin derinleşerek devam etmesi
A-4-2-İhtiyaç hissedilmemesi
A-4-3-İnşa fikrinin olmaması
A-4-4-Kurucu şahsiyetlerin yetişmemesi

B-KURULUŞ
B-1-İçtimai mevki
B-2-Kuruluş altyapısı
B-3-Kuruluş süreci
B-4-Hakem seçimi
B-5-Kuruluş sürecinde Şehir Şurası

C-HAKEM MÜESSESESİ ÇEŞİTLERİ
C-1-Şehir Şurası himayesinde kurulacak hakem müessesesi
C-1-1-Mahallelerde kurulacak hakem müessesesi
C-1-2-Köylerde kurulacak hakem müessesesi
C-1-3-Şehir Şurası bünyesinde kurulan hakem müessesesi
C-2-İş dünyası arasında kurulacak hakem müessesesi
C-3-Meslek teşekküllerinin bünyesinde kurulacak hakem müessesesi
C-4-Diyanet işleri (müftülükler) bünyesinde kurulacak hakem müesseseleri

D-EĞİTİM
D-1-Hakemler için kurs
D-2-Sürekli destek
D-3-Eğitimde Şehir Şurası

E-HUKUK VE MEVZUAT
E-1-Hukuki-Kanuni imkan
E-2-Hukuk muhakemeleri kanunu

EK-SEÇİME TESİRİ

Share Button